گلخانه هیدروپونیک چیست چه مزایا و معایبی دارد؟
قصد آشنایی با گلخانه هیدروپونیک را دارید؟ با لوازم کشت هیدروپونیک آشنایی ندارید؟ به دنبال بهترین گیاه برای کشت هیدروپونیک هستید؟ پس با ما تا انتهای این نوشته از اندیشه سبز همراه باشید تا به آموزش کشت هیدروپونیک به صورت صفر تا صد بپردازیم.
- دارای بدنه ی مقاوم در برابر رطوبت گلخانه
- مناسب برای ایجاد جریان هوای یکنواخت
- دارای توری مخصوص محافظت کننده از فن
ویدیو گلخانه کوچک هیدروپونیک
کشت هیدروپونیک چیست؟
هیدروپونیک روشی از کشاورزی است که در آن گیاهان بدون خاک رشد می کنند. ریشه ها در بستری خنثی مانند شن، گراویه، پیت، ورمی کولیت یا خاک اره قرار دارند و محلول های غذایی حاوی تمام عناصر ضروری رشد و نمو به گیاه داده می شود. این سیستم امکان کنترل دقیق تغذیه و آبیاری گیاهان را فراهم کرده و در پرورش سبزیجات و گیاهان زینتی کاربرد وسیعی دارد.
مزایا و معایب کشت هیدروپونیک
در کنار مزایایی که کشت هیدروپونیک میتواند داشته باشد از معایبی نیز برخوردار است که به شرح جدول زیر می باشد.
| مزایای کشت هیدروپونیک | معایب کشت هیدروپونیک |
| امکان پرورش گیاهان به روش هیدروپونیک در تمام نقاط | نیاز به هزینه سرمایه گذاری اولیه بسیار بالا |
| بالا بودن تراکم در واحد سطح | نیاز به نیروی متخصص و ماهر در مراحل کار (آماده سازی بستر کاشت، محلول غذایی، تنظیم pH و …) |
| کاهش میزان فعالیت های سنگین | نیاز به تجهیزات پیشرفته و گران قیمت برای کنترل محیط کشت و گلخانه |
| حفظ و صرفه جویی در مصرف آب | – |
| کاهش مشکلات ناشی از آفات و بیماری ها | – |
| نبود علف های هرز | – |
| افزایش میزان تولید | – |
| حفظ و نگهداری مواد غذایی | – |
| کنترل شرایط محیطی | – |
| استقرار آسان تر گیاهان جدید | – |
| عدم نیاز به آیش در برنامه تناوب | – |
انواع سیستم کشت هیدروپونیک
این نوع کشت به دو دسته اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
سیستم باز:
در این روش، محلول غذایی پس از عبور از ریشه گیاه جمع آوری نشده و دوباره استفاده نمی شود. آب و مواد مغذی خارج شده به خارج از گلخانه هدایت شده و معمولاً برای آبیاری دیگر گیاهان یا درختان استفاده می شود. رایج ترین بسترها در این سیستم کوکوپیت و پرلیت هستند که علاوه بر کاهش هزینه ها ریسک بیماری های ریشه را نیز کاهش می دهند. این روش در ایران بیشترین کاربرد را دارد.
سیستم بسته:
در این سیستم، محلول غذایی پس از تغذیه گیاه دوباره بازچرخش می یابد تا زمانی که کیفیت آن کاهش یابد و نیاز به جایگزینی با محلول تازه باشد. این روش حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد صرفه جویی در مصرف آب و کود دارد.
برای استفاده مجدد، محلول باید از نظر pH و EC کنترل و در صورت نیاز تنظیم شود. همچنین ممکن است نیاز به تصفیه و استریل کردن محلول پس از هر چرخه باشد. این سیستم به دلیل تجهیزات پیچیده و هزینه بالا در ایران کمتر استفاده می شود.
انواع هیدروپونیک از نظر توزیع محلول غذایی
به لحاظ توزیع محلول های غذایی در گلخانه روش های مختلفی وجود دارد که عبارتند از:
- سیستم جریان متناوب (جزر و مدی): محلول غذایی در سینی های رشد جاری شده و سپس دوباره به مخزن باز می گردد.
- سیستم قطره ای: رایج ترین روش در ایران و جهان است محلول غذایی با پمپ از تانک به شبکه ای از لوله ها و قطره چکان ها منتقل می شود. کاربرد آن برای محصولات مانند خیار، کاهو، توت فرنگی و گوجه فرنگی است.
- تغذیه با نوار باریک: محلول غذایی با شیب ملایم از لوله ای عبور می کند و دوباره به مخزن باز می گردد. ساده اما محدودیت هایی دارد و عمدتاً برای کاهو استفاده می شود.
- آب کشت: ریشه گیاه در محلول غذایی شناور است و اکسیژن مورد نیاز از طریق پمپ تأمین می شود.
- هواکشت (آئروپونیک): ریشه ها معلق در هوا هستند و محلول غذایی به صورت ذرات ریز در اختیار ریشه قرار می گیرد رشد سریع گیاه به دلیل دسترسی همزمان به غذا و اکسیژن است.
- سیستم ایستا: گیاه بالای مخزن آب و محلول غذایی قرار دارد و ریشه هایی که به محلول می رسند مواد غذایی را جذب می کنند. ساده، کم هزینه و بدون نیاز به برق یا مراقبت شدید است اما در ایران کاربرد ندارد.
یک بستر مناسب برای کشت هیدروپونیک باید چه ویژگی هایی داشته باشد؟
بستر باید ریشه ها و ساقه های گیاه را به طور محکم در بر گیرد و امکان رشد عمودی و طبیعی گیاه را فراهم کند و اکسیژن کافی به ریشه ها برساند و زهکشی مناسبی داشته باشد و از غرقابی شدن جلوگیری نماید. بستر باید فضای کافی برای عبور هوا و نگهداری رطوبت داشته باشد تا ریشه ها بتوانند مواد مغذی را به طور مؤثر جذب کنند.
نحوه استریل کردن بستر کاشت هیدروپونیک
برای پرورش سالم گیاهان در گلخانه هیدروپونیک بستر کاشت باید عاری از میکروب ها و عوامل بیماری زا باشد. یکی از روش های مؤثر برای این کار استفاده از حرارت است به طوری که بستر را به مدت حدود نیم ساعت در دمای ۸۰ درجه سانتی گراد قرار می دهند تا هرگونه میکروارگانیسم مضر از بین برود.
علاوه بر حرارت، غوطه ور کردن بستر در محلول سفید کننده با غلظت ۱۰ درصد به مدت ۲۰ دقیقه و شستشو با آب تمیز روش دیگری برای ضدعفونی است که بقایای شیمیایی را نیز پاک می کند. در برخی گلخانه ها، روش تجربی و طبیعی نیز استفاده می شود بدین صورت که بسترهای قدیمی روی سطحی پهن شده با قارچ کش درمان و سپس با پوشش پلاستیکی محصور می شوند.
تابش مستقیم خورشید و گرمای محبوس شده در زیر پلاستیک باعث از بین رفتن میکروب ها می شود و بستر به طور مؤثر استریل می شود. استفاده از این روش ها باعث می شود بستر قابل استفاده مجدد باشد و خطر انتشار بیماری ها و آفات به حداقل برسد.
انواع بستر کاشت هیدروپونیک
در سیستم هیدروپونیک، ریشه گیاه به جای خاک در بسترهایی قرار می گیرد که می توانند مواد مغذی و اکسیژن لازم را تأمین کنند و از گیاه محافظت نمایند. بسترها بسته به منبعشان به دو دسته آلی و معدنی تقسیم می شوند.
بسترهای آلی شامل کوکوپیت، پیت ماس و الیاف گیاهی هستند، در حالی که بسترهای معدنی مانند پرلیت، شن، ماسه و پشم سنگ رایج هستند. هر بستر ویژگی های خاص خود را دارد که در انتخاب آن باید دقت شود، زیرا کیفیت و رشد گیاه به نوع بستر بستگی دارد.
گلخانه هیدروپونیک برای چه محصولاتی مناسب است؟
از این روش برای تولید تمامی محصولات کشاورزی حتی زعفران استفاده کرد و هیچ محدودیتی از لحاظ کیفیت خاک و آب و هوا وجود ندارد. چونکه تمام موارد از قبیل دما و رطوبت و کیفیت تغذیه ریشه گیاه و … را می توان از طریق نصب تجهیزات گلخانه کنترل کرد.
با توجه به تحقیقات صورت گرفته نشان می دهد که روش هیدروپونیک برای صیفی جاتی مانند فلفل دلمه ای، کاهو، خیار و گوجه فرنگی، کلم و … بهتر عمل کرده است. چون که این محصولات عمر کوتاهی دارند و ریشه کوتاهی دارند که فضای زیادی را نیز اشغال نخواهد کرد.
- بهترین هیتر برای تامین گرمایش محیط های حساس به آلاینده از جمله گلخانه
- امکان سفارشی سازی کوره از استیل ضدزنگ و فولاد مقاوم
- مجهز به دو خروجی هوای گرم برای پخش گرما
کاربرد بسترهای غیر آلی در کشت هیدروپونیک
در کشاورزی هیدروپونیک، بسترهای غیرآلی مانند شن، پرلیت و پشم سنگ کاربرد گسترده ای دارند. شن ارزان و در دسترس است و برای گیاهانی مانند کاکتوس و ساکولنت مناسب است، اما وزن بالای گلدان ها، شیوع بیماری های قارچی و کاهش سرعت ریشه زایی از محدودیت های آن به شمار می آید. معمولاً برای کاهش هزینه ها، شن با خاک باغچه یا ماسه ترکیب می شود.
پرلیت ماده ای سبک و معدنی است که ظرفیت نگهداری آب بالایی دارد و تهویه مناسبی برای ریشه فراهم می کند. این بستر برای گیاهانی مانند گل رز و سایر گل های شاخه بریده مناسب است و امکان کنترل pH و EC بستر را آسان تر می کند.
پشم سنگ (Rockwool) از ذوب سنگ های آتشفشانی ساخته می شود و به شکل فیبرهای نازک و ورقه های پشمی درآمده است. این بستر خنثی، با ظرفیت بالای نگهداری آب و هوادهی مناسب، گزینه ای عالی برای تولید گوجه فرنگی، خیار و فلفل در سیستم های هیدروپونیک است. معمولاً مکعب های پشم سنگ در ورقه های پلاستیکی قرار گرفته و محلول غذایی به صورت قطره ای به آن ها داده می شود.
سخن آخر
در این نوشته در رابطه با گلخانه هیدروپونیک و نحوه کشت هیدروپونیک به ارائه اطلاعات مختلفی پرداختیم که میتواند در کسب اطلاعات بیشتر شما کارساز باشد. چنانچه در این حیطه سوالی دارید با ما در قسمت نظرات در میان بگذارید.
سلام ایا امکان چنین گلخانه در منزل هست ؟با تشکر
بله ممکنه
آیا امکان احداث گلخانه هیدروپونیک در فضای سوله ای که دیواره های آجری و سقف شیروانی دارد امکان پذیر است ؟
سلام، بله امکان پذیر است ولی بهتر است که در این مورد با یک متخصص کشاورزی مشورت کنید.