آموزش کشت خیار گلخانه ای
به دنبال کشت خیار در گلخانه هستید؟ از زمان کاشت خیار گلخانه ای اطلاعی ندارید؟ به دنبال مدت زمان بازدهی خیار گلخانه ای هستید؟ از عمر بوته خیار گلخانه ای آگاهی ندارید؟ پس با ما تا انتهای این نوشته از اندیشه سبز همراه باشید تا در این رابطه اطلاعات دقیقی ارائه شود.
- دارای قدرت رطوبت دهی بالا
- مجهز به فشار شکن برای جلوگیری از پخش قطرات آب
- امکان اتصال به آب شهری
ویدیو آموزش کشت خیار در گلخانه
ارقام مختلف خیار برای کشت
ارقام مناسب خیار برای کشت به شرح جدول زیر است.
| نام رقم | توضیحات |
| Danito | تولید هلند، رقم تک گل با کیفیت، طعم و بوی بسیار عالی. |
| Nasim | رقم هلندی، پرگل با ۳ تا ۴ میوه در هر بند، مناسب کشت تابستانه در مناطق گرم. |
| Royal | تولید هلند، چند گل، پرشاخه و پربار، نیاز به هرس ندارد و شاخه های فرعی ایجاد می کند. |
| S.R. Dominus J (Shine) | میوه کشیده، بلند و براق، بوته ای قوی و پر محصول. |
| H.R. Dominus J (Yazan) | میوه با طول متوسط، بوته قوی و عملکرد بالا. |
| Hillares 9811 (Jordis) | رشد و باردهی زیاد، کیفیت میوه عالی، مقاوم به سرما. |
| Hillares 8756 (Salima) | رقم زودرس و پربار، در گلخانه های گرم نتیجه بسیار خوبی دارد. |
| Hillares 9825 | بوته بسیار قوی و مقاوم با میوه های بلند و کشیده. |
| Bastide | میوه کوتاه و یکنواخت، مقاوم به شرایط نامساعد و بیماری گموز. |
| Bangkok | میوه کوتاه، خوش طعم، مقاوم به سفیدک حقیقی و گموز. |
| Alpha | از ارقام شناخته شده خیار با عملکرد مطلوب. |
| Soucras | رقم رایج خیار با کیفیت قابل قبول و باردهی مناسب. |
| Petosid | رقم معمول خیار، مناسب کشت گلخانه ای و فضای باز. |
| Sina | از ارقام پرورش یافته خیار با رشد مناسب. |
| Bialenko | از ارقام رایج خیار با کیفیت میوه خوب. |
| Dualb | رقم معمولی خیار با سازگاری بالا در کشت گلخانه ای. |
| بهاره | شاخه های فرعی کوتاه، باردهی زیاد، پرگل، مقاوم به سفیدک داخلی و سطحی، طول میوه ۱۷ تا ۱۹ سانتی متر. |
| میلاد | باردهی فراوان، گلدهی و محصول دهی بینابین، مناسب کشت پاییز، زمستان و اوایل بهار، دارای قابلیت حمل و نقل بالا. |
| هدیه | باردهی بسیار بالا، فاصله میان گره کوتاه، دارای قابلیت حمل و نقل زیاد. |
| پویا | بوته قوی، بسیار پرگل و زودرس، مقاوم به سفیدک داخلی و سطحی، با قابلیت حمل و نقل بالا. |
تراکم کشت و میزان بذر خیار
تراکم مناسب بوته های خیار بین ۱/۷ تا ۳ بوته در هر مترمربع است. تراکم بیش از حد باعث کاهش کیفیت و کمیت میوه و افزایش احتمال بیماری می شود. برای ۱۰۰۰ مترمربع، حدود ۲۲۰۰ بذر لازم است و با احتساب ۱۰٪ اضافی برای جایگزینی بذرهای ضعیف، تقریباً ۷۹ کیلوگرم بذر کافی خواهد بود (هر گرم حدود ۲۸–۳۰ بذر).
فضای مناسب هر بوته حدود ۰/۷–۰/۸ متر مربع است و بذرها یا نشاء ها به صورت زیگزاگ روی ردیف ها کاشته می شوند. عرض پشته ها ۹۰–۱۲۰ سانتیمتر و فاصله بین ردیف ها ۴۰–۵۰ سانتیمتر است. یک نوار خاک برجسته با ارتفاع ۶–۱۰ سانتیمتر ایجاد شده و بذرها در دو طرف آن کاشته می شوند؛ لوله آبیاری می تواند در وسط یا کنار هر ردیف قرار گیرد و راهروهای ۹۰–۱۲۰ سانتی متری برای عملیات داشت تعبیه می شوند.
عوامل محیطی موثر در کشت خیار
عوامل محیطی که در کاشت خیار میتواند موثر باشد عبارتند از:
| عوامل محیطی | توضیحات |
| دما | دمای مناسب رشد خیار در روز ۲۱ تا ۲۴ درجه سانتی گراد (حداکثر ۳۰ تا ۳۲ درجه) و در شب ۱۸ تا ۲۰ درجه (حداقل ۱۲ درجه) است. برای تحریک رشد رویشی، معمولاً از زمان شروع برداشت هر شب دما را حدود ۱ درجه کاهش می دهند تا به ۱۶–۱۷ درجه برسد. این کاهش در فصول گرم باعث ذخیره انرژی گیاه و تنظیم رشد می شود. دمای مناسب خاک ۱۸ تا ۲۲ درجه است و در زیر ۱۲ درجه، جذب و انتقال مواد غذایی از ریشه متوقف می گردد. |
| رطوبت | رطوبت نسبی مطلوب حدود ۷۰٪ است. کاهش رطوبت موجب طغیان کنه، چروکیدگی و باریکی میوه می شود. در شب های سرد، رطوبت اضافی به صورت قطرات آب روی پلاستیک جمع شده و با ریختن روی برگ ها احتمال بروز بیماری های قارچی را افزایش می دهد. |
| آبیاری | میزان آب مورد نیاز برای هر بوته پیش از رسیدن به داربست (ارتفاع حدود ۳ متر) روزانه ۱ تا ۲ لیتر است. این مقدار با رشد بوته و افزایش دما به ۲ تا ۴ لیتر در روز می رسد. در روزهای بسیار گرم و آفتابی، مصرف آب ممکن است تا ۳۰ تا ۴۰ لیتر در هر متر مربع افزایش یابد. |
| دی اکسید کربن
(CO₂) |
افزایش مصنوعی غلظت CO₂ تا ۴ تا ۵ برابر مقدار طبیعی موجب زودرسی و افزایش عملکرد محصول می شود. در هوای سرد و بدون تهویه زمستان، حداقل غلظت توصیه شده حدود ۱۰۰۰ ppm است. |
نحوه آماده سازی زمین برای کشت خیار در گلخانه
برای آغاز کشت خیار در گلخانه، ابتدا باید خاک محل کاملاً پاک سازی شود؛ یعنی تمامی سنگ ریزه ها، بقایای ریشه و مواد گیاهی از سطح زمین جمع آوری و از محیط خارج شوند. سپس به منظور تقویت بستر، مقدار مناسبی کود دامی کاملاً پوسیده حدود یک ماه پیش از کاشت روی زمین پخش می شود.
پس از آن عملیات شخم عمیق انجام گرفته تا خاک پوک و یکنواخت شود. در مرحله بعد، توده های خاک خرد و بستر صاف می گردد. پس از این مرحله، خاک با مواد مناسب ضدعفونی می شود تا از رشد عوامل بیماری زا جلوگیری شود. در پایان، محل ردیف های کاشت و مسیرهای آبیاری یا پشته ها به صورت دقیق مشخص و آماده کاشت نهال می گردد.
در چه فصولی می توان خیار کاشت؟
خیار را میتوان در فصل بهار و پاییز در گلخانه کاشت که در ادامه به توضیح مفصل هر یک از این موارد پرداخته شده است که عبارتند از:
کشت بهاره خیار گلخانه ای
در کشت بهاره، بذر خیار معمولاً از اواخر پاییز تا اوایل زمستان در خزانه کاشته می شود و پس از رشد کافی، نشاها به بستر اصلی گلخانه منتقل می شوند. برداشت محصول از اواخر زمستان شروع شده و تا اواخر تابستان ادامه دارد.
پس از پایان دوره باردهی، بوته های فرسوده حذف شده و عملیات آماده سازی زمین شامل پاکسازی، ضدعفونی و افزودن کودهای لازم انجام می گیرد. برای دستیابی به محصول زودرس و قیمت بالای بازار، زمان کاشت باید طوری تنظیم شود که میوه ها در اوایل بهار آماده برداشت باشند.
در این نوع کشت، سرمای خاک و کاهش نور زمستان می تواند باعث کند شدن جوانه زنی و رشد گیاه شود؛ بنابراین استفاده از نشاهای آماده و نور مکمل در روزهای ابری توصیه می شود. زمان بین کاشت بذر و برداشت نخستین محصول معمولاً ۸ تا ۱۰ هفته طول میکشد.
کشت پاییزه خیار گلخانه ای
در کشت پاییزه، بذرها از اوایل تابستان تا اواخر آن کاشته می شوند و برداشت محصول از اواخر تابستان تا اواخر پاییز انجام می گیرد. در مناطق گرم، نیازی به پرورش نشا در گلدان نیست، زیرا خاک و هوا به اندازه کافی گرم و نور مناسب فراهم است. در مناطق با تابستان خنک و زمستان ملایم، می توان دو دوره کشت در سال انجام داد: یکی پاییزه و دیگری بهاره. در این شرایط، برداشت بهاره بهتر است تا اواخر اردیبهشت انجام شود و به جای دو کشت، از یک کشت بینابینی بهره برد.
در مناطقی با زمستان سرد، گرمایش گلخانه در شب های سرد و روزهای ابری و بارانی ضروری است تا رشد و تولید محصول متوقف نشود. تهویه مناسب و کنترل رطوبت شبانه اهمیت زیادی دارد تا از بیماری های قارچی جلوگیری شود. زمان بین کاشت بذر و برداشت نخستین محصول در کشت پاییزه حدود ۷ تا ۸ هفته است.
نحوه کشت مستقیم و غیر مستقیم خیار گلخانه ای
برای کاشت خیار از دو شیوه کشت مستقیم و غیر مستقیم استفاده میشود که عبارتند از:
کشت مستقیم خیار
قبل از کاشت، بذرها باید ۱۲ تا ۱۶ ساعت در آب قرار گیرند تا رطوبت کافی جذب کنند و تورم پیدا کنند. سپس زمین برای کاشت آماده می شود و پس از صاف و نرم شدن، بذرها در عمق ۱ تا ۲ سانتی متری قرار داده می شوند. روی بذرها می توان از ماسه شسته یا مخلوطی از ماسه و پیت ماس پوشش داد. آبیاری اولیه باید به صورت ملایم و موضعی با آبپاش یا سمپاش انجام شود. فاصله بوته ها روی ردیف ها حدود ۴۰ سانتی متر است.
سبز شدن بذرها معمولاً پس از سه روز رخ می دهد، اما عواملی مانند سله بستن خاک، حشرات یا تماس ریشه با کود نپوسیده ممکن است باعث کاهش سبز شدن شود. برای جبران، بخشی از بذرها را در گلدان جداگانه می کارند تا در صورت نیاز جایگزین شوند. پس از کاشت بذر یا نشا، توصیه می شود در سه مرحله آبیاری اول از قارچ کش ها استفاده شود تا ریشه ها سالم و خیس نگه داشته شوند.
کشت غیر مستقیم خیار و مزایای آن
در این روش، بذرها ابتدا در گلدان ها یا سینی های نشا کشت می شوند و پس از رشد کافی، به زمین اصلی منتقل می گردند. مزایای این روش عبارتاند از:
- کاهش مصرف بذر.
- رشد سریع و سالم تر نشاها پس از انتقال.
امکان برداشت محصول زودرس. - صرفه جویی در هزینه های تولید، به ویژه سوخت و روشنایی، زیرا از زمان جوانه زنی تا آماده شدن نشا حدود ۳۰ تا ۴۰ روز طول می کشد.
طریقه کود دهی به بوته های خیار
برای کوددهی به خیار بهتر است طبق نکات گفته شده در ادامه عمل کنید.
کوددهی قبل از کاشت:
برای آماده سازی بستر، کودهای دامی به میزان متناسب با فصل و آنالیز خاک استفاده می شوند و همراه با شخم عمیق وارد خاک می گردند تا ریشه ها دسترسی کامل به مواد مغذی داشته باشند. همچنین کودهای شیمیایی شامل سوپرفسفات، سولفات پتاسیم، آمونیوم و سولفات منیزیم بر اساس نیاز خاک و گیاه به کار می روند.
کوددهی در طول فصل رشد:
علاوه بر کود اولیه، در طول رشد گیاه نیز باید مواد مغذی به صورت محلول پاشی یا اضافه کردن به آب آبیاری تامین شوند. از روز اول نشا تا حدود روز دهم، نیاز گیاه به فسفر برای توسعه ریشه بالاست و می توان از کودهای فسفره استفاده کرد. از روز دهم تا بیستم، دوره رشد رویشی و گلدهی سریع است که استفاده از کود کامل (NPK) یا اوره توصیه می شود. پس از روز بیستم تا پایان برداشت، کودهای پتاسه با درصد بالا (مانند ۱۳-۳-۳۶) بهترین عملکرد را دارند.
تغذیه ریزمغذی ها:
عناصر ریزمغذی مانند روی، آهن و منیزیم به صورت محلول پاشی هفتگی همراه با کودهای پرمصرف توصیه می شوند تا کمبودهای خاک جبران گردد.
در آزمایش های انجام شده، هر ۱۰۰۰ مترمربع با تراکم حدود ۲/۲ بوته در مترمربع و تولید متوسط ۱۲ کیلوگرم در هر بوته، نیاز به حدود ۳۶ کیلوگرم ازت، ۸ کیلوگرم فسفر، ۵۰ کیلوگرم پتاسیم و ۵ کیلوگرم منیزیم گزارش شده است. بخشی از این مواد در خاک تثبیت می شود و قابل استفاده مستقیم نیست؛ بنابراین محلول پاشی یا افزودن به آب آبیاری ضروری است.
پوشاندن سطح خاک با مالچ
مالچهـا شـامل مـواد آلـی کاه گنـدم، پوسـته برنـج، خاک برگ، کمپوست، پيـت مـوس، خـاک اره يـا براده هـای چـوب، كودهای حيوانـی و گياهی تکه های کاغـذ وغیرآلی پالسـتيک پلي اتيلني، تکه سنگ يـا آجر مي باشد.
مزایای مالچ کردن خاک
مالچ کردن مزایای مختلفی را به همراه دارد که در این میان می توان به موارد زیر اشاره کرد.
- کاهش تبخیر آب از سطح خاک.
- افزایش محتوای مواد آلی خاک (در مالچ های آلی).
- افزایش مواد آلی هنگام تجزیه مالچ.
- حفظ گرمای خاک (۴–۵ درجه سانتی گراد بالاتر از خاک بدون پوشش).
- جلوگیری از رشد علف های هرز.
- مالچ پلاستیکی براق باعث انعکاس و افزایش شدت نور می شود.
- جلوگیری از تماس میوه و برگ با خاک و کاهش بیماری های پوسیدگی و کثیفی محصول.
هرس و تربیت بوته های خیار
پس از رشد اولیه بوته ها و تشکیل چند برگ واقعی، شاخه های فرعی تولید می شوند که باید با استفاده از نخ یا سیستم های حمایتی هدایت و نگه داشته شوند. هدف از هرس، حذف شاخه های اضافی و خشک، محدود کردن رشد بیش از حد رویشی، بهبود نفوذ نور، افزایش کیفیت و تعداد میوه ها و کاهش آلودگی به بیماری ها است.
هرس شاخه های فرعی معمولاً به صورت انتخابی یا هرمی انجام می شود؛ به این صورت که تعدادی میوه و برگ روی هر شاخه نگه داشته شده و انتهای شاخه ها قطع می شوند تا بوته حالت منظم و متراکم پیدا نکند.
نحوه برداشت خیار
خیارها معمولاً یک روز در میان برداشت می شوند و در شرایط رشد سریع، گاهی هر روز جمع آوری می شوند تا از زرد شدن و کاهش کیفیت میوه جلوگیری شود و تولید خیارهای کوچک و سالم ادامه یابد. میزان برداشت در ایران بین ۱۲ تا ۲۴ کیلوگرم در هر مترمربع است. بهترین زمان برداشت صبح زود است و میوه ها باید با دم جدا شوند و هیچ فشاری به آن ها وارد نشود.
برای حمل و نقل، خیارها معمولاً در جعبه های ۱۰–۱۲ کیلوگرمی قرار داده شده و با پوشش نایلونی، کاغذ یا روزنامه محافظت می شوند. نگهداری در دمای ۱۰–۱۳ درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی ۹۰–۹۵٪ عمر مفید محصول را تا حدود ۱۴ روز افزایش می دهد. هنگام انتقال، از کنار هم قرار دادن خیار با میوه های تولید کننده اتیلن مانند سیب و گوجه فرنگی باید خودداری شود تا از زرد شدن زودرس جلوگیری گردد.
سخن آخر
در این نوشته در رابطه با چگونگی کاشت خیار در گلخانه به ارائه اطلاعات کاملی پرداختیم چنانچه در این حیطه سوالی دارید با ما در قسمت نظرات در میان بگذارید.
